Wykorzystanie Metody Dobrego Startu w terapii logopedycznej

Jedną z częściej wykorzystywanych przeze mnie metod w terapii logopedycznej jest MDS autorstwa M. Bogdanowicz.

Założeniem MDS jest jednoczesne rozwijanie funkcji językowych, funkcji spostrzeżeniowych: wzrokowych, słuchowych, dotykowych, kinestetycznych /czucie ruchu/ i motorycznych oraz współdziałania między tymi funkcjami.
Przez usprawnianie ciała, osiągnięcie ruchu dowolnego /tj. celowego/ dziecko dochodzi stopniowo do panowania nad sobą, a to prowadzi do lepszego posługiwania się pamięcią, rozumowaniem, mową. Stopniowo dochodzi do lepszej integracji systemu nerwowego jako całości.

Mowa dziecka rozwija się prawidłowo, gdy jego sprawność ruchowa przebiega bez zakłóceń... Systematyczne dawki ćwiczeń przygotowujące do prawidłowego wypowiadania się wzorcowych głosek języka polskiego, winny przebiegać dwutorowo. Z jednej strony powinny stanowić klasyczny trening mowny. Z drugiej strony należy pamiętać o umiejętnym wplataniu elementów ruchu całego ciała wraz z usprawnianiem małej motoryki.

Zajęcia prowadzone MDS z punktu widzenia organizacji przebiegają według stałego schematu:

  1. Zajęcia wprowadzające.
  2. Zajęcia właściwe:
    • ćwiczenia ruchowe,
    • ćwiczenia ruchowo-słuchowe,
    • ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe.
  3. Zajęcia końcowe.

W części pierwszej wprowadzającej logopeda może kształcić kompetencję językową zarówno w aspekcie odbioru jak i budowania wypowiedzi poprzez:

  • wzbogacanie słownictwa związanego z częściami ciała, kierunkami w przestrzeni, z treścią piosenki,
  • wzbogacanie wiedzy dzieci o otaczającym świecie, wyjaśnianie trudnych słów,
  • rozwijanie mowy i myślenia /analizowanie, syntetyzowanie, porównywanie, uogólnianie abstrahowanie cech przedmiotu/,
  • korygowanie popełnianych błędów artykulacyjnych, gramatycznych
  • doskonalenie percepcji słuchowej /koncentracja na dźwięku, doskonalenie pamięci słuchowej,
  • kształcenie kompetencji fonologicznej /kształcenie słuchu fonemowego, doskonalenie analizy i syntezy sylabowej i fonemowej/.

Zajęcia rozpoczynamy od ćwiczeń orientacyjno-orządkowych, które służą koncentrowaniu uwagi i kształceniu orientacji w schemacie ciała i przestrzeni. Mogą mieć formę przywitania i zabawy ruchowej. Dzieci uczą się rozróżniać i nazywać części ciała /np. ramię, łokieć, brwi, rzęsy/, odróżniać prawe i lewe części ciała. Ćwiczenia stwarzają okazję do odróżniania kierunków w przestrzeni: góra-dół, nad-pod, obok, w, dookoła, strona lewa - prawa. Zabawa w "powitanie paluszków", czyli zestawienie odpowiadających sobie palców prawej i lewej ręki jednej lub dwóch witających się osób służy usprawnianiu motoryki rąk.

Następnie dzieci słuchają i uczą się nowej piosenki, odtworzonej z magnetofonu lub wykonanej przez nauczycielkę. Piosenka ta będzie towarzyszyła dalszym zajęciom. W rozmowie z nauczycielką jest omawiana treść piosenki, są wyjaśniane trudne słowa.

Przy każdej okazji wprowadza się pojęcia nadrzędne /owoce, warzywa, itp./. Starsze dzieci możemy pytać o podobieństwa i różnice pomiędzy różnymi przedmiotami, zasady klasyfikacji, wydzielanie podgrup.

Słuchając odpowiedzi, zwracamy uwagę na sposób wypowiadania się dzieci, prawidłowe formułowanie wypowiedzi, na poprawność wymowy.

W zabawie w "zagadki językowe" terapeuta wykorzystuje tekst piosenki do rozwijania kompetencji językowej na dwóch poziomach:

  • na poziomie epijęzykowym - jest to "intuicyjne" wykonywanie tych zadań na materiale werbalnym na podstawie, tzw. wyczucia językowego /pytamy dzieci czy dwa słowa różnią się między sobą/;
  • na poziomie metajęzykowym - jest to wykonywanie tych zadań z pełną świadomością intelektualną, a więc z udziałem, tzw. świadomości fonologicznej /pytamy dzieci na czym polega różnica między dwoma słowami/.

Kompetencja językowa jest rozwijana na trzech płaszczyznach:

  • fonologicznej,
  • syntaktycznej,
  • semantycznej.

Kształcenie kompetencji fonologicznej obejmuje:

  1. Ćwiczenia w różnicowaniu i rozpoznawaniu dźwięków mowy - głosek /tzw. słuch fonemowy/, np. dzieci odróżniają głoski podczas porównywania paronimów, czyli par wyrazów różniących się tylko jedną głoską, np. porównują słowa "kotek" - "płotek", podają czy słyszą dwa te same czy inne słowa;
  2. Ćwiczenia w dokonywaniu analizy sylabowej i fonemowej słów, czyli dzieci wydzielają cząstki słów /na początku słowa, tzw. aliteracje lub na końcu - rymy/, sylaby i głoski ze słów;
  3. Ćwiczenia w dokonywaniu syntezy sylabowej i fonemowej, czyli dzieci łączą podawane w izolacji cząstki słów, sylab i głosek w słowa;
  4. Ćwiczenia w dokonywaniu operacji na sylabach i głoskach, czyli dzieci zmieniają strukturę słów, wyodrębniają lub tworzą nowe słowa, odszukują słowa ukryte w innych słowach; dokonują tych operacji, np. przez przestawianie, opuszczanie, dodawanie: cząstek słów, sylab i głosek /w pojedynczych słowach i w parach słów/.

Rozwijanie kompetencji syntaktycznej odbywa się poprzez:

  1. Wydzielanie z tekstów zdań, słów,
  2. Ustalanie poprawności budowy zdań ze względu na reguły gramatyki,
  3. Przekształcanie form gramatycznych.

Rozwijanie kompetencji semantycznej dokonuje się poprzez:

  1. Poszerzanie słownictwa,
  2. Podnoszenie wrażliwości dziecka na znaczenie słów,
  3. Różnicowanie znaczeń, kategoryzowanie pojęć, itp.

W części drugiej /właściwej/ zajęcia rozpoczynamy od ćwiczeń ruchowych. Mają one na celu rozwijanie świadomości własnego ciała, pamięci, percepcji dotykowej i kinestetycznej /odczuwanie ruchu/, usprawnianie motoryki dużej i małej, koordynacji ruchów.

Ćwiczenia ruchowo-słuchowe - mają wszechstronne znaczenie w rehabilitacji zaburzonych funkcji psychomotorycznych. Kształcą gnozje palców, precyzję i elastyczność ruchów, koordynację ruchów obu rąk, usprawniają więc funkcjonowanie analizatora kinestetyczno-ruchowego, który jest również odpowiedzialny za czucie ułożenia narządów artykulacyjnych. Ze względu na udział elementu muzycznego i rytmicznego rozwijają percepcję słuchową , poczucie rytmu, pamięć sekwencyjną, aktywizują zatem czynność analizatora słuchowego, mającego kluczowe znaczenie w rozwoju mowy u dzieci.

Ćwiczenia ruchowo-słuchowo-wzrokowe - rozwijają współdziałanie wszystkich trzech analizatorów, a więc kształcą koordynację ruchowo-słuchowo-wzrokową, czyli integrację percepcyjno-motoryczną /Bogdanowicz, 1985/.